पर्यटकीय सम्भावना बोकेको तिलाचन दह अझै ओझेलमा

  जुनिसकुमार बिष्ट

 2260 पटक हेरिएको

रोल्पाको उत्तर पूर्वी सिमाक्षेत्रमा अवस्थित तिलाचन दह धार्मिक तथा पर्यटकीय दृष्टिकोणले प्रचुर सम्भावना बोके तापनि राज्यको नजर नपुग्दा अझै ओझेलमै छ ।

सुनछहरी गाउँपालिका— १ सेरमको घुसबाङ लेक क्षेत्रमा पर्ने तिलाचनमा वि.सं. १९८० सालदेखि स्थानीय क्षेत्री र मगर समुदायले वर्षेनी आलोपालो साउनको पूर्णिमामा बराहदेवताको पूजापाठ गर्दछन् ।

तिलाचन दहमा पूजापाठ गरेमा मनले चिताएको कुरा पूरा हुने जनविश्वास रहेको छ । सोही जनविश्वासका कारण पूजापाठको निम्ति सेरम, उवा पूर्वी रुकुमको लुकुम र बाग्लुङ भलकोटदेखि भक्तजनहरु आउने गरेको स्थानीय मानित घर्तीमगरले बताउनुभयो ।

मध्यपहाडी लोकमार्गअन्तर्गत बागलुङ र पूर्वी रुकुमको सिमाना भलकोट पातिहाल्नेदेखि करीब आधा घण्टाको पैदल यात्रापछि तिलाचन दहमा पुगिन्छ । तिलाचन दह पहाडको चुचुरोमा ३५४० मिटरको उचाइमा झण्डै ५ सय वर्गमिटरमा फैलिएको छ ।

तिलाचन क्षेत्रमा चरिचरणको लागि खुला गरिएको छ । स्थानीयहरुले गाईवस्तु, भेडाबाख्रा चरिचरण गर्दछन् । चरिचरणले गर्दा ती क्षेत्रमा फुल्ने विभिन्न बुकीफुलहरु लोपोन्मुख अवस्थामा पुगेका छन् । दहको आकार पनि साँघुरिने अवस्थामा पुगेको छ ।

तिलाचनको संरक्षण र व्यवस्थापनमा कसैको ध्यान नगएको स्थानीय युवाहरुको गुनासो छ । तिलाचनको संरक्षण, प्रचारप्रसार र विकासको लागि धेरै पहल भएको तर माग सम्बोधन नभएको तिलाचन युवा क्लब घुसबाङका प्रतिनिधि यमराज बुढाथोकीले बताउनुभयो । उहाँले भन्नुभयो, “धेरै पहल गरियो तर माग पूरा भएन ।” उहाँले स्थानीयले मात्र गरेर सम्भव नभएको बताउनुभयो ।

जम्मा हुने भेटी संकलन गर्न नै समस्या
तिलाचनमा व्यवस्थित मन्दिर नभएकोले दैनिकरुपमा दह दर्शन गर्न आउने दर्शनार्थीहरुले चढाएको भेटी चोरी हुने गरेको पुजारी पुस्तमन बुढाथोकीले बताउनु भयो । उहाँले भन्नुभयो, “हामीले पुूजापाठ गर्दा मात्र संकलन गर्दछौं । अरुबेला चढाएको भेटी गोठालाहरुले चोरी गरी लैजाने गर्छन् ।” एकपटक पूजापाठ गर्दा २० हजार जति आर्थिक आम्दानी हुने गरेको पुजारी बुढाथोकीले बताउनुभयो । संकलन गरिएको भेटी घुस्बाङ गाउँको आर्थिक कोषमा राखी गाउँकै विद्यालय सञ्चालनमा खर्च गरिएको स्थानीय चेतमान पुनमगरले बताउनु भयो ।

तिलाचन नाम कसरी रहन गयो ?
परापूर्वकालमा गाउँमा मान्छे मरेपछि स्वर्ग जाने बाटोको रुपमा यसलाई चिनिन्थ्यो । मान्छेहरु गोठालो जाँदा आउँदा उक्त स्थानमा मरेको मान्छेको लागि भेटी चढाउने चलन थियो । स्थानीय खाम भाषामा भेटीलाई किला र चढाउनेलाई चन भनिन्छ । त्यसैले यस ठाउँलाई किलाचन भनिएको र पछि अपभ्रंश हुँदा तिलाचन नाम रहन गएको स्थानीयहरुको भनाइ छ ।

दहको उत्पत्ति कसरी ?
वि.सं. १९८० सालमा हाल दह रहेको स्थानमा घुसवाङका स्थानीयहरुले भेडा राख्दै आएका थिए । जेठको महिना एक साँझ घुसबाङका मतसिङ घर्तीमगर र अमर बुढाथोकी क्षेत्रीले भेडा राखी सुतिरहेका थिए । राति मतसिङ घर्तीमगरको सपनामा एक्कासी अदृश्य शक्तिले “यो ठाउँ छोडेर अन्त जानू । हामी आउँदै छौं” भने । बिहान घर्तीमगर उठेर आफ्नो साथीलाई ती कुरा बताए तर अमर बुढाथोकीले विश्वास गरेनन् । दिउँसो घाम लागिरहेको समयमा चट्याङसहित पानी पर्नुको साथै हावाहुरी चल्यो । ती ब्यक्तिहरुको आधाभन्दा बढी भेडाहरु चट्याङबाट मरे भने मरेका भेडा निकाल्दा निकाल्दै त्यस ठाउँमा पानी जम्मा हुन थाल्यो र त्यसले दहको रुप लियो । ती ब्यक्तिहरुले आफ्नो भेडाहरु त्यस ठाउँबाट रुकुमतर्फ लगे । दुई महिनापछि मतसिङ घर्तीमगर एक्कासी अपाङ्ग भएपछि धामीझाँक्रीलाई हेराउँदा तिलाचनको देवता लागेको भनेर बताए । त्यसपछि मतसिङ घर्तीमगरले भेडाको बलि चढाई साउन पूर्णिमामा पूजापाठ गरेपछि यस ठाउँमा पूजापाठ शुरु गरिएको स्थानीयहरुको भनाइ छ ।

तिलाचनमा लेकसल्ला, लालीगुराँस, चाँप लगायतका वनस्पति पाइन्छन् । बाघ, भालु, बँदेल, मृग, झारल, रेडपाण्डा लगायतका वन्यजन्तुहरु पाइन्छन् । त्यस्तै, डाँफे, कालिज, मुनाल, चिल, काग, कोइली लगायतका पंक्षी पनि पाइन्छन् । विभिन्न प्रकारका जडिबुटी पाइने तिलाचनमा पाँचऔंले, जटामसी, तिते, सतुवा, भुतकेश, पदमचाल लगायतका जडिबुटी पाइन्छन् ।

तिलाचनबाट उत्तरमा विभिन्न हिमालय शृङ्खलाहरु देखिन्छन् । तिलाचनकै अगाडि चौरीबुकी, धौलागिरी, माछापुछ«े, निलगिरी, मानाभरे, पाथिभरा हिमाल, सिस्ने हिमाल मज्जाले नियाल्न सकिन्छ ।

तपाईको प्रतिक्रिया

सम्बन्धित समाचार